Europa na de oorlog

Veranderingen in Europa in een notendop.

 

 

Slachtoffers Tweede Wereldoorlog. (Bron Wikipedia

Al tijdens de 2de wereldoorlog, was het duidelijk dat met name Oostelijk Europa ingrijpend zou gaan veranderen.

De geallieerde en USSR wilde zeker geen derde herhaling van zetten. De Grote of 1ste wereldoorlog had ongeveer 4.9 miljoen doden en talloze (levenslang verminkte) slachtoffers gemaakt. Mede door het gebruik van gifgassen zoals mosterdgas.
De tweede wereldoorlog eiste naar schatting 75 miljoen dodelijke slachtoffers (25 mil. militair en 50 mil. burgers, zowel door directe (bombardementen, holocaust of executie) of indirecte (honger of ziekte) oorlogshandelingen. Exacte cijfers van gewonden en levenslang verminkten zijn onbekend.

 

 

 

 

 

 

Tijdens en na de oorlog werden er verschillende conferenties belegd; Tijdens de conferenties van Teheran (nov. 1943), Jalta (feb.1945) en Potsdam (juli 1945) werd de geallieerde strategie bepaald tegen nazi-Duitsland, de afbouw van militair personeel en materieel, de opdeling van Duitsland, en de tijd na de oorlog in heel Europa.

Om Stalin binnenboord te houden, moesten er enkele offers gedaan worden, waaronder de annexatie van de Baltische staten, Estland, Letland en Litouwen, door de USSR ; het verleggen van de Poolse grenzen, langs de Oder–Neissegrens en de Curzonlijn (1) in Westelijke richting.

 

Dat Duitsland met Oost Pruisen Pommeren met Stettin (Szczecin) en Silezie en ook de vrijstad Danzig(Gdańsk) grote stukken land zou verliezen was van minder belang, immers Duitsland zou geen financiële herstelbetalingen hoeven te doen, maar zou mankracht leveren voor de wederopbouw in de diverse landen, het zou verdeeld verdeeld worden in 4 gedemilitariseerde zone`s, en de wapenvoorraad moest afgebouwd worden. Verder moesten de oorlogsmisdadigers berecht worden, bekend als de Processen van Neurenberg, wat een beginpunt van het Internationaal Strafrecht genoemd zou kunnen worden.

Groot-Brittannië en de USA beloofden Stalin in de lente van 1944 troepen naar West-Europa te sturen, later bekend als D-Day. Polen krijgt na de bevrijding door het Rode leger een nieuwe regering, waardoor het een democratische staat zal worden. Stalin krijgt ook veel controle; er zal van buitenaf controle over Polen blijven, om er voor te zorgen dat het `goed` zal gaan.

USSR krijgt op het oostelijke front acht kilometer extra grond, Polen krijgt extra Duitse gebieden in het Westen. Daardoor mocht Polen (op aandringen van USSR), ook geen herstelbetaling eisen van Duitsland; Tot 1949 vond ontmanteling plaats van Duits materieel in de nieuwe Poolse gebieden, Alles ging op transport naar USSR, en zo bleef Polen achter als een leeggeroofde winkel.

Ondanks dat op de Conferentie van Jalta weinig concrete afspraken gemaakt werden, was het duidelijk dat het oosten van Europa onder Russische invloedssferen zou komen te staan, terwijl het westen op vrije kapitalistische voet verder zou gaan.

Door de verschuiving van de grenzen, met name die van Duitsland en Polen, moesten ruim 12 miljoen Duitse minderheden op “humane omstandigheden” gerepatrieerd worden; Na intrekking van hun burgerrechten, werd het een grootschalige en gewelddadige zuivering in Oost Europa; de naam “humane operatie ” onwaardig.

Duitse vluchtelingen en verdrevenen 1945-1950 in duizendtallen.

 

Exacte aantallen van dodelijke slachtoffers zijn niet bekend, maar lopen uiteen tot getallen ruim boven 2 miljoen. Het grote verschil in schattingen is er deels op terug te voeren of men alleen de standrechtelijke executies en moordpartijen daartoe rekent, of er ook de door honger, uitputting en ziekte omgekomenen bij telt. De in krijgsgevangenschap gestorven militairen zijn evenmin in strikte zin slachtoffers van verdrijving. Tijdens hun vlucht naar het westen en in afwachting van hun uitwijzing, internering in arbeidskampen hebben in alle landen van Midden-Europa en de USSR, velen het leven gelaten; Diegene die toch achterbleven werden in werkkampen of Sovchozen, zeer grote staatsboerderijen, waar letterlijk alles van de staat was, inclusief de bewoners (in tegenstelling tot Kolchozen, waar de boer nog wat land, vee en een huis als privé bezit ter beschikking had), onder gebracht. Na de dood van Stalin in 1953, werden nog eens grote groepen Duitsers uitgewezen. Vele kwamen terecht in het de jonge staat DDR, mede door ondertekening van een document, kon en mocht men daar niets vertellen wat was overkomen, op straffe van gevangenis of erger. Die verhalen kwamen na de val van de Muur in 1989 alsnog huiveringwekkend boven tafel.

De conferentie van Potsdam bleek de laatste conferentie te zijn tussen de geallieerde landen. Op samenspraak tussen USA en USSR kreeg Japan een ultimatum, Overgave of totale vernietiging. Doordat het woord A-bom niet gebruikt werd, heeft Japan waarschijnlijk geen vermoeden gehad wat bedoeld werd met totale vernietiging, totdat Nagasaki en Hiroshima te maken kregen met een A-bom. Japan capituleerde, het officiele einde van de 2de wereldoorlog.

De westerse geallieerde stonden wantrouwig tegenover Stalin en waren daardoor blij de USSR niet meer nodig te hebben na de oorlog. Door het verdwijnen van Churchill van het politieke wereldtoneel, en de installatie van communistische regeringen in Oost Europa, de blokkade van Berlijn (juni 1948 – mei 1949) , de bouw van de Berlijnse Muur (2) (13 augustus 1961) en de bouw van het Ijzeren Gordijn dwars door Europa (Churchill had in maart 1946 tijdens de Fultonspeech (3) al gewaarschuwd voor een politieke tweedeling in Europa, maar werd door die uitspraak verguisd, Korte tijd later moest men toegeven dat Churchill gelijk heeft gehad) kon er geen tegengewicht meer geboden worden.

Het begin van een nieuwe oorlog, ditmaal de Koude Oorlog, een Oorlog zonder wapengekletter, maar met veel militair machtsvertoon, en nucleaire dreigingen over en weer, die bijna uitmonden in een daadwerkelijke nucleaire oorlog tijdens de Cuba crisis in 1962. USSR vond het nodig om op Cuba kernbasis op te richten, USA begon een blokkade van Cuba, en op zee lagen schepen met kernkoppen; De wereld hield weer z`n adem in……………….

Onder invloed van de Koude Oorlog werd de discussie rondom Duitse herbewapening door de USA in gang gezet. Zij dachten daar al in 1948 over na. Met een eigen krijgsmacht zou de BRD een bijdrage kunnen leveren aan de afweer tegen de USSR. Toen Noord-Koreaanse troepen in juni 1950 het pro-westerse Zuid-Korea binnenvielen, zag de USA dit als ‘generale repetitie’ van het binnenvallen van de BRD door de USSR. Een sterke BRD zou uitbreken van een dergelijke oorlog kunnen voorkomen.

Situatie
In 1948 verslechterde ook de politieke situatie in Europa. In Tsjecho-Slowakije vond een staatsgreep plaats. Jan Masaryk (1886-1948) kwam om het leven door een `val` uit het raam van zijn ministerie van Buitenlandse Zaken. Of het moord of zelfmoord was is nooit duidelijk geworden.
In juni 1948 kondigden de drie westelijke bezettingsmachten van Berlijn voor hun gebied een munthervorming aan. De Reichsmark werd hierbij vervangen door de nieuwe Deutschmark. Het was een eerste stap naar de ontwikkeling van een welvarend en sterk Duitsland. Stalin vreesde een sterk Duitsland. Rusland was in de eerste helft van de twintigste eeuw immers al twee keer door Duitsland aangevallen.

Afsluiting toegangswegen naar West-Berlijn

Op 24 juni 1948 sloten de Sovjets plotseling alle toegangswegen naar West-Berlijn af. Hierdoor was het stadsdeel totaal afgesloten van de buitenwereld en kon het niet meer bevoorraad worden vanuit de BRD.
Met de blokkade probeerden de Sovjets de deling van Berlijn in vier sectoren ongedaan te maken. Rusland wilde de zeggenschap over heel Berlijn, nadat pogingen tot samenwerking waren mislukt. De blokkade van Berlijn zou tot 12 mei 1949 duren.

 

Tekenaar Leendert Jurriaan
Bron 1988 Jordaan, Atlas Van Stolk

 

Toevoer van stroom beperkt
Niet alleen alle straten en vaarwegen werden versperd. De elektriciteitsbedrijven in de oostelijke sector hadden bovendien opdracht gekregen de toevoer van stroom naar West-Berlijn te beperken. In het begin van de blokkade werd de capaciteit teruggebracht tot de helft. Later werd de elektriciteit geheel afgesloten

 

Aanvoer per vliegtuig

Bevoorrading Berlijn tijdens de blokkade.

Generaal Lucius D. Clay (1897-1978), de Amerikaanse commandant in Berlijn, kreeg de opdracht om een luchtbrug naar Berlijn te organiseren. Het werd de grootste uit de geschiedenis.
Op 26 juni 1948 begonnen de Engelsen en Amerikanen met de aanvoer van levensmiddelen en kolen per vliegtuig. De geallieerden vervoerden in de eerste dagen 6,5 ton goederen per dag. De vliegtuigen vlogen af en aan en in mei 1949 was het dagelijks aangevlogen tonnage tot 12.000 gestegen. In totaal werden tijdens de periode van de luchtbrug 277.264 vluchten uitgevoerd.

 

 

Opheffing blokkade
In mei 1949 zag de USSR in dat de blokkade zinloos was. De blokkade werd versoepeld: transport werd onder geleide weer toegestaan over de snelweg door de DDR.
In de geallieerde sector werd in mei 1949 de Duitse Bondsrepubliek uitgeroepen. Duitsland zou tot de Val van de Muur in 1989 verdeeld blijven in een door de Russen gecontroleerd Oost-Duitsland en een welvarend en volop in de Europese Unie geworteld West-Duitsland. De blokkade van Berlijn leidde tot de vorming van de NAVO, waarin West-Europese landen met de USA en Canada op militair gebied gingen samenwerken.

In de USA en Groot-Brittannië werd de roep om Duitse herbewapening als bijdrage aan Europese verdediging steeds luider. Frankrijk zag niets in een sterk en bewapend Duitsland. Het land had tenslotte tussen 1870 en 1945 drie oorlogen tegen Duitsland gevoerd. Toch moest Frankrijk zich hier uiteindelijk bij neerleggen…

 

 

 

(1)
De Curzonlijn was een bestandslijn tussen Polen en Bolsjewistisch Rusland, die nu bijna gelijk valt met de huidige grenzen tussen Polen en Oekraïne/Wit Rusland. Omdat na de 1ste wereldoorlog in de Vrede van Versailles de grenzen niet waren vastgelegd en tegelijkertijd dynamische veranderingen in Rusland (oktoberrevolutie 1917), werd er een bloedige oorlog uitgevochten, met als doel gebiedsuitbreiding. Een oorlog met grote verliezen wederzijds; 200000 doden, en aan Poolse zijde ruim 150000 gewonden en krijgsgevangenen. Van Russische zijde is onbekend hoeveel gewonden er zijn gevallen.

(2)
Walter Ulbricht op 15 juni 1961 na een vraag op een persconferentie;
“Ich verstehe Ihre Frage so: Dass es Menschen in Westdeutschland gibt, die wünschen,dass wir die Bauarbeiter der Hauptstadt der DDR mobilisieren, um eine Maueraufzurichten, ja? Eh, mir ist nicht bekannt, dass eine solche Absicht besteht, da sich die Bauarbeiter in der Hauptstadt hauptsächlich mit Wohnungsbau beschäftigen”

(3)
“From Stettin in the Baltic to Trieste in the Adriatic an “iron curtain” has descended across the Continent. Behind that line lie all the capitals of the ancient states of Central and Eastern Europe. Warsaw, Berlin, Prague, Vienna, Budapest, Belgrade, Bucharest and Sofia; all these famous cities and the populations around them lie in what I must call the Soviet sphere, and all are subject, in one form or another, not only to Soviet influence but to a very high and in some cases increasing measure of control from Moscow.”