Waarom Polen, waarom Świebodzin?

Hoe komt een jonge gast van (toen net ) 19,  in een land als Polen terecht? Bij toeval! Ik was in die tijd misdienaar in de RK St. Jozefkerk in Nijmegen. In 1985 kreeg ik contact met Poolse mensen, en door hulp uitgenodigd. Polen, ehhhhm, is dat niet het land van grauwe, vieze overvolle industriesteden, lange rijen voor de winkels, en in die winkels helemaal niets? Ja! Nah, even anders omschrijven, niet alle winkels waren leeg, De Dollarwinkel (Pewex) was overvol, net zoals  azijn en mosterd in overvloed was in de gewone supermarkt. Een winkeldame had het in die tijd een redelijk makkelijke baan , 9 uur per dag “Heb ik niet” verkopen….. Toch kon ik de verleiding niet weerstaan, veel gingen op zoek naar zon, strand en disco. Het leek mij wel iets anders, een compleet andere cultuur te leren kennen. Natuurlijk wist ik voorbereid, dat het niet te vergelijken was met een West Europees land. Nadenken, afwegen en toch maar gedaan, Net van school af, 40 uur werkend in een elektronica winkel in Nijmegen, overlegd en toestemming gekregen. Je wist niet wat je moest verwachten, helemaal niets? Heel weinig? In ieder geval een andere wereld.
(Val van de Berlijnse Muur 198 Carol Guzy/The Washington Post)
Klein Orkest – Over de muur (1984)
Reizen in het voormalig Oostblok was echt geen pretje, de grenzen waren echte grenzen, wachttorens, bemand met zwaarbewapende militairen, een militair die met een spiegel onder en boven op de bus keek of er verstekelingen mee wilde, betonblokken waar je tussendoor moest zigzaggen, de ‘snel’ weg, een aaneenschakeling van betonblokken, die niet gelijk lagen, kinderkopjes waar geen betonblok lag (of gewoon een stukje zandweg), putdeksels die een paar cm boven het wegdek uitstaken.
Fotografie eind jaren `80
Dan kom je daar, de eerste dagen in Katowice en Chorzów, niet beter wetend dat het er grauw en vies is…..en je je ogen uitkijkt. Eettentjes (vooral kip), ijs, limonade (wel niet in overvloed, maar het was er wel)in de binnenstad enkele leuke restaurantjes en kroegjes. Een compleet ander beeld als dat ik verwacht had.Wat wel opviel, op veel plaatsen het bord “Verboden te fotograferen” natuurlijk, ze waren `bang` dat we het na wilde bouwen en angst voor spionage. En houd je er maar aan….je rolletje werd zo de camera uitgetrokken…digitale fotografie bestond toen al nog helemaal niet. Nu ga ik niet vertellen, dat het overal zo was, en ja, ook ik heb de rijen (vanaf 6 uur `s nachts en lege winkels gezien. Silezië (Katowice eo) was toen het economische hart van Polen. Veel geld werd verdient met (veel te zware) petrochemische-  en kolen industrie, en die schoorstenen stonden ‘vrolijk’ de hele dag het e.e.a. uit te braken, en ik wil niet weten wat er levens verkortend uitkwam, maar een licht t-shirt, was `s avonds toch knap gelig….en dewoonblokken werden om de fabrieken heen gebouwd. Scheelde wel reistijd, en files had je niet, als je heel veel geluk had, kon je het lopend af. De hele dag rook je de stank van die fabrieken. Iedereen had werk, ook al was er geen werk, werkeloosheid bestond eenvoudigweg niet.
De 7 `wonderen van Polen (met een knipoog 1945-1989) 1. Er was geen werkloosheid 2. Hoewel er geen werkloosheid was, deed niemand iets. 3. Hoewel niemand iets heeft gedaan, is het plan voor 150 procent uitgevoerd. 4. Ondanks het feit dat het plan in 150 procent werd gemaakt, was er nergens iets. 5. Hoewel er nergens iets was, had iedereen alles. 6. Iedereen had alles, maar iedereen moest het stelen. 7. Ondanks dat het gestolen was, was het nooit gestolen
Buiten de steden was het gelijk meer dan 40 jaar terug in de tijd. Trouwens ook nu is dat nog steeds op veel plaatsen, vooral in het oosten, de oude half vervallen boerderijtjes en kleine dorpjes, met voor de deur een VW of Audi en in de kamer een 40”led TV, mensen leven compleet anders. Denkend dat er bijna geen auto`s rijden, Ik heb toch hard moeten lopen om niet een Fiat 126P, Polonez of Lada over me heen te krijgen. Zebrapaden lagen ogenschijnlijk voor de sier op straat.  Redelijk veel en slecht onderhouden bus, tram en trein netwerk, wat door de subsidies bijna niets kostte, een reis met de trein vanaf Katowice naar Kraków (zo`n 85km) duurde meer als 2 uur. Jammer was, dat je niets verstond van de taal, de taal lijkt in geen enkel opzicht op die van ons, de eerste vakantie was een vakantie van psj, tsj en chsj…. Omdat ik meer van het land wilde weten, ben ik op zoek gegaan naar een Pools talencursus, om de taal een beetje te leren. Als je Duits al moeilijk vind, stop dan nu maar; 7 naamvallen, werkwoord en persoonsvorm samen vervoegd, lidwoorden die onbekend zijn, uit het werkwoord moet blijken welke persoonsvorm bedoeld wordt.  Polen rond gereisd, vooral in het zuiden en zuid-oosten. Helaas heb ik van deze tijd zo goed als geen enkele foto meer… Van Nederland naar Poznań, en dan met een binnenlandse trein door naar Katowice, 1ste klas, zonder kaartje en een boze conducteur later, de arme man heb ik maar een fooi bij de bekeuring gegeven… Je betaalde door de gierende inflatie toch al met 10000`en Złotych, Het was op het einde van het Socialistische tijdperk zo erg, dat bankpapier een waarde had van tienduizenden Zł en dat je dus als een multimiljonair rondliep, al had je er precies niets voor! Heel veel gezien, geleerd (Taal, wodka, Poolse keuken…) en gedaan, wat mij vooral bijgebleven is, dat mensen daar van weinig tot niets, iets heel moois maakte, vooral vriendschap en warmte. Mensen zijn gelukkig met alles wat ze hebben, dit in tegenstelling van ons, altijd maar meer, meer, meer…..Gelukkig zijn met wat je hebt, en wil je iets? Spaar je ervoor! Waar wij, om op visite te gaan, eerst een afspraak moeten regelen, was en is het daar “He, leuk, kom binnen!” televisie gaat uit, tafel wordt gedekt, (heel veel) flesje(s) drank op tafel… en gezelligheid wordt met serieusheid afgewisseld. Meedoen met de ‘echte’ drinkers, niet weten hoe je thuis kwam, je wakker werd naast het toilet, samen met de gastheer/vrouw, volgende dag een fikse kegel, en als medicijn tegen de kater…juist een flinke bel wodka, het hielp wel een paar uur…..En dan huisje, boompje, (en een flink verharend) beestje in Nederland. Toch is het al die jaren blijven knagen, zou het er nog zo zijn als toen, ik miste het, ik wilde er naar toe…een jaloerse ext maakte het ook al niet makkelijker, want alles buiten Nederland was niets, en de vrouwen waren allemaal…. vul zelf  maar in, eerste letter is een ‘h…’ In april 2010 kreeg ik kennis met Małgorzata, een Poolse vrouw die op dat moment al een jaartje in Nederland (omgeving Venray) woonde. Alle 2 waren we niet op zoek naar een relatie, maar gewoon een leuke vriendschap. Ze vond het prachtig;  Een Nederlandse man, die Bigos, Kiełbasa en een paar Poolse woorden kende… Die vriendschap werd echter een relatie, en de kennismaking met familie en  Świebodzin volgde eind september 2010….de eerste keer naar Świebodzin.   Heel raar, ik kwam bij de Duits/Poolse grens bij Frankfurt (Oder), en ik weet niet wat het was, het voelde gewoon, als weer thuis komen!
Het binnenrijden van Świebodzin uit zuidelijke richting
Natuurlijk gaat zo`n lang weekend (donderdag tot zondag) veel te snel, de reis zit er uiteindelijk ook nog bij inbegrepen! Maar wat heb ik genoten van de stad en omgeving, en vooral van de mensen! Zo vriendelijk, het voelde als in een warm bad stappen! Vanaf het eerste moment was ik verliefd en thuis in Świebodzin! Een andere hobby van mij is genealogie en streekgeschiedenis, dus verdiep je je een beetje in de geschiedenis van de stad; Eigenlijk vanuit het lezen is het idee gekomen, om nog iets meer over de stad en de regio te weten te komen, en om daar iets mee te gaan doen; boekjes werden gekocht in het museum en in de lokale boekenwinkel, Internet afgestruind, natuurlijk alles in het Pool. (verschrikkelijk goed geweest voor mijn Poolse talenkennis! 😉 Daaruit kwam zoveel informatie, dat ik besloot de etalages te laten voor wat ze zijn en eens iets meer naar boven te kijken; Wat blijkt? Het is oud, heel erg oud. Veel gebouwen stammen nog uit de 19de en 20ste eeuw, uit de tijd dat het nog Duits was. Ehhh Duits, we praten toch over Polen? Yep, Duits. Tot 31 januari 1945 was het een Duitse stad, Schwiebus genaamd. Bij het binnenmarcheren van het Rode Leger,  het verdrag van Jalta en Teheran (en later Potsdam) betekende voor Schwiebus, dat het werd  ingedeeld in de Poolse VolksRepubliek…..en als Swiebodzin op de landkaart terecht kwam.
Af en toe eens wat wandelen.